Inhoud
Wat ayahuasca is
Ayahuasca is een brouwsel uit het Amazonegebied, meestal gemaakt van twee planten: de liaan Banisteriopsis caapi en de bladeren van een plant die DMT bevat, meestal Psychotria viridis (chacruna).
DMT die je inslikt, wordt normaal in de darmen en de lever afgebroken door het enzym monoamineoxidase A (MAO-A). De liaan bevat harmala-alkaloïden, zoals harmine en harmaline, die dat enzym tijdelijk blokkeren. Pas door die combinatie wordt het brouwsel psychoactief. Datzelfde mechanisme zit achter de belangrijkste risico's, die hieronder bij veiligheid worden uitgelegd.
De effecten beginnen meestal binnen het uur en duren ongeveer vier tot zes uur. Misselijkheid, braken en diarree komen vaak voor, net als intense emoties, beelden en herinneringen. De ervaring is vaak eerder zwaar dan aangenaam.
Ayahuasca heeft een lange geschiedenis in inheemse en mestizotradities van het Amazonegebied en wordt als sacrament gebruikt door Braziliaanse kerken zoals Santo Daime en de União do Vegetal. In België gaat het meestal om neosjamanistische ceremonies en retreats. De sterkte en samenstelling van het brouwsel lopen sterk uiteen, en sommige aanbieders voegen andere planten toe die eigen gevaren meebrengen.
De juridische situatie in België
De juridische positie is niet uitgeklaard. DMT is in België een gereglementeerde stof, maar de planten en het brouwsel zelf staan niet bij naam op de lijsten. Omdat de wet ook preparaten omvat die een gereglementeerde stof bevatten, beschouwen sommige juridische interpretaties het brouwsel als illegaal. Rechters en politie- en justitiediensten zijn het daarover niet eens.
Weinig zaken kwamen voor de rechter. In één zaak werd een begeleider die ceremonies hield in Vlaanderen vervolgd voor invoer en bezit van ayahuasca en voor het aanzetten tot het gebruik ervan, na een huiszoeking in 2010 en een inbeslagname op Brussels Airport in 2011.
In de praktijk kunnen zendingen en bagage met ayahuasca of de planten door de douane in beslag genomen worden, en het organiseren van ceremonies brengt juridische risico's mee. In Nederland staat DMT op lijst I van de Opiumwet, en rechters hebben het invoerverbod op ayahuasca bevestigd, zelfs voor een kerk die het als sacrament gebruikt.
Deze site neemt geen standpunt in over wat de wet zou moeten zijn. Dit is algemene informatie, geen juridisch advies, en wetten veranderen.
Veiligheid: waar je op let
Voor gezonde mensen wordt de lichamelijke giftigheid van ayahuasca als laag beschouwd, en het staat niet bekend als verslavend. De meeste ernstige problemen hangen samen met factoren die je vooraf kunt nagaan: bepaalde medicatie, sommige gezondheidsproblemen en de zorg van de mensen rondom je.
Het belangrijkste om na te gaan is je medicatie. Omdat ayahuasca MAO-A blokkeert, kan de combinatie met middelen die serotonine verhogen een serotoninesyndroom veroorzaken, een ernstige en soms levensbedreigende reactie. Onderzoekers waarschuwden al in 1998 voor deze combinatie met SSRI-antidepressiva.
Middelen die gevaarlijk kunnen samengaan met ayahuasca zijn onder meer:
- antidepressiva, vooral SSRI's (zoals fluoxetine, sertraline, paroxetine, citalopram en escitalopram), SNRI's (zoals venlafaxine en duloxetine), tricyclische antidepressiva en andere MAO-remmers
- de pijnstiller tramadol en het hoestmiddel dextromethorfan
- bepaalde migrainemiddelen (triptanen)
- sint-janskruid
- MDMA, amfetamine, cocaïne en andere stimulerende middelen
Deze lijst is niet volledig. Vertel elke aanbieder welke geneesmiddelen en supplementen je neemt, en bespreek het met je huisarts of apotheker.
Stop nooit op eigen houtje met voorgeschreven medicatie om een ceremonie mogelijk te maken. Plots stoppen met antidepressiva heeft eigen risico's, en sommige middelen hebben weken nodig om uit je lichaam te verdwijnen. Overleg met de arts die ze voorschreef.
Gezondheidsproblemen om eerst te bespreken
- hartaandoeningen of hoge bloeddruk
- een persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van psychose, schizofrenie of bipolaire stoornis
- zwangerschap of borstvoeding
- een recente ernstige psychische crisis
De ervaring zelf
Een ayahuasca-ervaring kan intens zijn. Angst, verwarring of pijnlijke herinneringen kunnen opkomen. Meestal gaat dat voorbij tijdens de sessie, en veel mensen ervaren zulke momenten achteraf als betekenisvol. Sommigen voelen zich nog enkele dagen uit evenwicht. In zeldzame gevallen, vooral bij mensen met een kwetsbaarheid, kan een psychotische episode optreden. Braken en duizeligheid komen vaak voor, dus het is goed als er altijd iemand in de buurt is.
In deze toestand ben je ook kwetsbaarder. Duidelijke afspraken over aanraking en toestemming zijn daarom belangrijk. Je hebt altijd het recht om aanraking te weigeren en om te vertrekken.
Tekenen van een serotoninesyndroom zijn onder meer onrust, verwardheid, hoge temperatuur, hevig zweten, rillen, spiertrekkingen of stijve spieren en een jagend hart. Zie je die tekenen, bel dan 112 en zeg wat er genomen is. Voor advies over vergiftiging of wisselwerkingen kun je dag en nacht terecht bij het Antigifcentrum op 070 245 245.
Vragen voor een aanbieder
Een goede aanbieder verwelkomt deze vragen en beantwoordt ze open.
- Vraag je naar mijn medicatie, gezondheid en psychische voorgeschiedenis voordat ik kan deelnemen, en kun je mij weigeren?
- Wat zit er precies in het brouwsel, wie bereidt het en worden er andere planten aan toegevoegd?
- Wie leidt de ceremonie, welke opleiding en ervaring heeft die persoon, en hoeveel deelnemers zijn er per begeleider?
- Wat is het noodplan? Is er iemand met een EHBO-opleiding aanwezig, en hoe ver is het dichtstbijzijnde ziekenhuis?
- Wat gebeurt er als iemand in paniek raakt of onwel wordt?
- Wat is je beleid rond aanraking en toestemming?
- Is er begeleiding na de ceremonie?
- Wat kost het, en wat gebeurt er als ik van gedachten verander?
Redenen om voorzichtig te zijn
- geen vragen over medicatie of gezondheid
- beweringen dat ayahuasca ziektes geneest of medicatie kan vervangen
- druk om meer te drinken dan je wilt, of om überhaupt deel te nemen
- geheimzinnigheid over wat er in het brouwsel zit
- begeleiders die zelf sterk onder invloed zijn
- aanraking zonder duidelijke toestemming, of seksuele toenaderingen
- ontmoedigen van contact met artsen of hulpdiensten
- grote groepen met heel weinig begeleiders
- alcohol of andere drugs die naast het brouwsel worden aangeboden
Na een ceremonie
De dagen en weken na een ceremonie zijn even belangrijk als de nacht zelf. Het helpt vaak om te rusten, een tijd geen grote beslissingen te nemen en over de ervaring te praten met iemand die je vertrouwt. Opschrijven wat er gebeurde, kan helpen om het later te begrijpen.
Je een paar dagen ontroerd, kwetsbaar of moe voelen is gewoon. Zoek hulp als je aanhoudende angst of paniek opmerkt, meerdere nachten niet slaapt, een gevoel van onwerkelijkheid hebt dat niet verdwijnt, of gedachten hebt die je bang maken. Je huisarts is een goede eerste stap.
In een noodsituatie bel je 112. Heb je gedachten aan zelfdoding, dan kun je anoniem met iemand praten bij de Zelfmoordlijn op 1813 (Nederlandstalig) of bij het Centre de Prévention du Suicide op 0800 32 123 (Franstalig).
Veelgestelde vragen
Is ayahuasca legaal in België?
Dat is niet duidelijk uitgeklaard. DMT is een gereglementeerde stof, en de wet omvat ook preparaten die zo'n stof bevatten, zodat het brouwsel als illegaal kan worden beschouwd. De planten en het brouwsel staan niet bij naam op de lijsten, en rechters en overheden zijn het niet eens. Minstens één begeleider van ceremonies in Vlaanderen werd vervolgd. Zie de juridische situatie.
Is ayahuasca gevaarlijk?
Voor gezonde mensen wordt de lichamelijke giftigheid van ayahuasca als laag beschouwd, en het staat niet bekend als verslavend. De belangrijkste risico's zijn wisselwerkingen met bepaalde medicatie, sommige hart- en psychische aandoeningen en de kwaliteit van de begeleiding. De meeste daarvan kun je vooraf nagaan. Zie veiligheid.
Mag ik ayahuasca drinken als ik antidepressiva neem?
De combinatie van ayahuasca met SSRI's, SNRI's en verschillende andere antidepressiva kan een serotoninesyndroom veroorzaken, dat levensbedreigend kan zijn. Stop nooit op eigen houtje met je medicatie om een ceremonie mogelijk te maken; bespreek het met de arts die ze voorschreef. Een verantwoordelijke aanbieder vraagt naar al je medicatie voordat je kunt deelnemen.
Hoe lang duurt een ayahuasca-ervaring?
De effecten beginnen meestal binnen het uur en duren ongeveer vier tot zes uur. Vermoeidheid en emotionele gevoeligheid kunnen tot de volgende dag of langer aanhouden.
Waarom vragen aanbieders om een dieet te volgen?
Deels uit traditie, deels uit voorzorg. Omdat ayahuasca MAO-A tijdelijk blokkeert, kunnen voedingsmiddelen die rijk zijn aan tyramine, zoals belegen kaas, gerijpte vleeswaren en gefermenteerde producten, in theorie de bloeddruk verhogen. Dat effect wordt kleiner geacht dan bij voorgeschreven MAO-remmers, maar alcohol en andere drugs vermijden blijft belangrijk.
Wat is het verschil tussen ayahuasca en DMT?
DMT is een van de werkzame stoffen in ayahuasca. Gerookte of verdampte DMT werkt binnen enkele seconden en duurt enkele minuten. In ayahuasca maken de harmala-alkaloïden van de liaan DMT werkzaam als je het inslikt. Dat geeft een langere ervaring van enkele uren, en ook de wisselwerkingen met medicatie die op deze pagina beschreven staan.
Wat doe ik als iemand zich tijdens of na een ceremonie erg onwel voelt?
Blijf bij de persoon, voorkom dat die valt, en bel 112 bij ademhalingsproblemen, bewustzijnsverlies, hoge temperatuur, stijve spieren of een jagend hart, of als je twijfelt. Zeg de hulpdiensten precies wat er genomen is. Het Antigifcentrum (070 245 245) geeft advies over vergiftiging en wisselwerkingen.
Kan ayahuasca helpen bij depressie of verslaving?
Het onderzoek is interessant: kleine, vroege studies meldden bemoedigende resultaten. Het bewijs is wel nog beperkt, en ayahuasca is in Europa geen erkende behandeling. Wees voorzichtig met wie genezing belooft.
Bronnen
- ICEERS. Ayahuasca: legal status in Belgium. iceers.org
- Callaway JC, Grob CS. Ayahuasca preparations and serotonin reuptake inhibitors: a potential combination for severe adverse interactions. Journal of Psychoactive Drugs, 1998;30(4):367-369. PubMed
- Bijzonder Strafrecht. Verbod op invoer van ayahuasca-thee vs. vrijheid van godsdienst (Dutch appeal court ruling on importing ayahuasca for the Santo Daime church). bijzonderstrafrecht.nl